Lichthinder en energieverbruik bij verlichting van sportvelden

Wie ooit naast een sportpark heeft gewoond, kent het beeld van fel licht dat tot ver na sluitingstijd over de tuin schijnt. Sportveldverlichting moet het hele veld gelijkmatig verlichten voor spelers en scheidsrechters, maar diezelfde lichtsterkte zorgt voor klachten van omwonenden zodra een deel van het licht de lucht in of over de erfgrens schijnt. Die spanning tussen zichtbaarheid op het veld en hinder eromheen speelt bij vrijwel elke sportvereniging met buitenverlichting, zeker als de club in een woonwijk ligt in plaats van aan de rand van de stad.

Waarom klassieke verlichting vaak voor hinder zorgt

Traditionele verlichtingssystemen voor sportvelden werkten doorgaans met meerdere schijnwerpers per lichtmast, elk gericht op een deel van het veld. Om het hele oppervlak goed te verlichten, moest een deel van die schijnwerpers relatief breed uitstralen, met als gevolg dat een deel van het licht buiten het veld terechtkwam, soms zelfs rechtstreeks de lucht in. Dat verschijnsel, vaak aangeduid als lichtvervuiling of lichthinder, beïnvloedt niet alleen omwonenden maar ook de nachtelijke omgeving in bredere zin, van slaapkwaliteit tot de oriëntatie van nachtdieren. Gemeenten krijgen hier steeds vaker vragen over van bewoners, wat de druk op verenigingen vergroot om bij vervanging van verlichting ook naar de uitstraling buiten het veld te kijken.

Normen die bepalen wat nodig is

Voor de meeste takken van sport gelden vastgelegde lichtnormen, samengevat in de NEN-EN 12193-norm, die per sport aangeeft hoeveel lux nodig is voor recreatief gebruik tot wedstrijdniveau. Voetbal, hockey, korfbal, tennis, rugby, honkbal, handbal en atletiek hebben elk hun eigen vereisten, afhankelijk van baltempo, veldgrootte en het niveau waarop gespeeld wordt. Deze normen zijn een minimum voor goede zichtbaarheid, maar zeggen niets over hoeveel licht daarbij weglekt naar de omgeving, wat een aparte overweging blijft bij de keuze van armaturen. Een vereniging die alleen op de norm let, kan dus prima aan de eisen voldoen en toch met klachten van de buurt te maken krijgen.

Hoe moderne LED-systemen lichthinder beperken

Nieuwere verlichtingssystemen pakken dit anders aan door met één armatuur per mast te werken in plaats van de klassieke drie tot zes schijnwerpers. Door de optiek van dat ene armatuur nauwkeurig af te stemmen op de vorm van het veld, met een zogeheten full cut-off optiek, wordt het licht geconcentreerd op het speeloppervlak zelf. Daarbij gaat vrijwel geen licht rechtstreeks de lucht in, waardoor de bekende gloed boven een verlicht sportpark grotendeels wegvalt. Voor sportveldverlichting die specifiek op dit principe is ontworpen, betekent dat minder klachten van omwonenden zonder dat de zichtbaarheid voor spelers eronder lijdt.

Het effect op energieverbruik

Naast lichthinder speelt energieverbruik een rol bij de keuze voor nieuwe verlichting. Een systeem met minder, gerichter armaturen per mast heeft in de regel ook minder totaal vermogen nodig om hetzelfde lichtniveau op het veld te bereiken, simpelweg omdat er minder licht verloren gaat buiten het veld. Voor sportverenigingen, waarvan de energierekening vaak al onder druk staat, is dat een praktisch argument naast het argument van de omgeving. Bovendien gaan LED-armaturen doorgaans veel langer mee dan de eerdere generatie verlichting, wat het aantal vervangingen en het bijbehorende onderhoud beperkt. Voor een vereniging met een beperkt onderhoudsbudget telt dat op termijn net zo zwaar mee als de directe besparing op de energierekening.

Afweging bij vervanging van bestaande installaties

Voor een sportvereniging die overweegt de verlichting te vervangen, is het verstandig om niet alleen naar de lichtopbrengst te kijken, maar ook naar de uitstraalhoek en de mate waarin een systeem licht buiten het veld weet te beperken. Over JEL Products en vergelijkbare specialisten in dit type verlichting is te vinden welke overwegingen daarbij komen kijken, van de bestaande mastafstand tot de gewenste lichtklasse per sport. Een goed doordachte keuze scheelt niet alleen in de energierekening, maar voorkomt ook een deel van de discussies met omwonenden die met verouderde verlichting vaak terugkeren.